
The sla’s the limit 🥗
Voedselzekerheid in het Caribisch gebied
Read this article in English here | Liever in het Engels?
De Caribische regio lijkt op het eerste gezicht ideale omstandigheden te bieden voor lokale voedselproductie en een goed ontwikkelde voedselmarkt. Het klimaat is doorgaans zeer gunstig, de gemiddelde jaarlijkse neerslag is voldoende voor landbouw, en het toerisme is er booming – wat zorgt voor een grote vraag naar verse producten. Toch wordt op de meeste eilanden meer dan 90% van het voedsel geïmporteerd. Voor Aruba is dat zelfs meer dan 95%, ondanks dat thema’s als ‘voedselzekerheid’ en ‘voedselsoevereiniteit’ hoog op de nationale agenda’s staan. Waarom is de lokale voedselproductie dan al jaren nauwelijks toegenomen?
We zijn inmiddels zo’n twaalf jaar actief in de bredere Caribische regio. Mijn oorspronkelijke reden om in 2013 voor het eerst voor onderzoek naar de regio te komen, was mijn nieuwsgierigheid naar de potentie voor landbouw – de mogelijkheden voor voedselproductie. Elke keer dat we terugkomen voor een project, voelen we dat potentieel opnieuw. Tegelijkertijd realiseerden we ons steeds meer dat we de context niet echt konden begrijpen zonder langere tijd in de regio door te brengen. Om wat te doen? Om te luisteren, zien, proeven, observeren, te praten.
De afgelopen maanden kreeg ik die kans. Ik had meer dan 50 gesprekken met relevante mensen over dit onderwerp, luisterde naar de radio, las het lokale nieuws – allemaal met het doel om de context, de uitdagingen en de toekomstmogelijkheden te begrijpen, en om mijn eigen visie te vormen op voedselzekerheid in het Caribisch gebied.
In deze blog beschrijven we:
- De uitdagingen waarmee Aruba momenteel te maken heeft
- De signalen die ik heb opgevangen dat een doorbraak in de voedselproductie mogelijk nabij is
- Het project PHITO dat erop gericht is om de brug te slaan tussen deze uitdagingen
In het vervolg op deze blog beschrijven we de mogelijke routes naar een toekomst met lokale voedselproductie, zoals besproken in aflevering 5 van de Phito Radio Show episode 5.
Voedselproductie: De uitdagingen
1️⃣ Hoge importkosten
Het merendeel van het voedsel in Aruba wordt geïmporteerd. Het eiland is vol mensen, vol toeristen, en arm aan landbouwgrond. Dat betekent dus: voedsel moet van buiten komen. Zo’n 95-99% van het voedsel wordt niet lokaal geproduceerd. Dat leidt tot hoge importkosten en maakt het land kwetsbaar voor externe schokken (zoals marktverstoringen, Covid, handelsoorlogen, enz.).
DCALFA (Dutch Caribbean Agriculture Livestock Fisheries Association) is volop actief om voedselzekerheid te verbeteren voor het Caribische deel van het Nederlands Koninkrijk door lokale voedselproductie te verhogen, regionale handel te stimuleren en de afhankelijkheid van import van ver te verminderen.
Een van de doelen van DCALFA is om te exacte getallen helder te krijgen van het voedsel dat wordt geimporteerd voor de CAS en BES eilanden, en in te schatten hoe die getallen zouden kunnen afnemen in de komende jaren. Welke groenten en fruitsoorten worden nu geïmporteerd maar zouden lokaal geproduceerd kunnen worden?
2️⃣ Beperkte samenwerking en communicatie
Een andere uitdaging is de kloof die bestaat in communicatie tussen onderzoekers, consultants en beleidsmakers. Er is al veel onderzoek gedaan naar voedsel en landbouw in de regio, maar de resultaten staan verspreid over verschillende databases en portals, als ze al ergens online staan. Op dit moment leidt Amber van Veghel (PhD-kandidaat bij de University of Aruba & KU Leuven) een project waarin een overzicht wordt gemaakt van bestaande, openbaar beschikbare data op het gebied van voedselonderzoek op de ABC-eilanden, in de vorm van een scoping review.
De landbouwtraditie en -geschiedenis op Aruba is vrij kort in vergelijking met veel andere landen. In de meeste delen van Europa lag de landbouwtraditie lange tijd in handen van boeren (niet per se pure zakenmensen, maar vaak gedreven door een harmonie tussen de heilige drie-eenheid van mens, dier en machine). Landbouw was iets dat van generatie op generatie werd doorgegeven — van vader op zoon, van moeder op dochter. Ideeën, kennis en motivatie werden via allerlei kanalen overgedragen, en dat zie je vandaag de dag nog steeds terug in het aantal informatiebronnen dat boeren gebruiken om beslissingen te nemen in hun bedrijfsvoering.
In Aruba bestond er in de vorige eeuw wel kleinschalige landbouw, met lokale kennis, maar de sector werd steeds kleiner naarmate het toerisme de overhand kreeg.
Mogelijk mede daardoor is de samenwerking beperkt. Zelfs al is de vraag naar producten groter dan het aanbod (sla, letterlijk en figuurlijk, is schaars), is er weinig samenwerking tussen boeren. Onnodige concurrentie, terwijl de markt lang niet verzadigd is. Ik geloof dat samenwerking de marktpositie juist zou versterken. Door krachten te bundelen kunnen boeren kosten verlagen, sterker staan in de keten en van elkaar leren. Transparantie en vertrouwen zijn daarbij essentieel – zeker op kleine eilanden als Aruba.
3️⃣ Geen boeren
Elke keer dat ik mensen uit de landbouwsector sprak, benadrukten ze één terugkerende boodschap: als je de landbouw op Aruba wilt ondersteunen, heb je allereerst boeren nodig. Waarom proberen om de landbouwsector te versterken als er geen boeren zijn om het voedsel te produceren dat we nodig hebben?
Een oplossing vinden voor dit probleem is een beetje een kip-of-ei-verhaal, maar de observatie blijft geldig: voltijdboeren op het eiland zijn schaars. Kleine boeren (de zogenaamde hobbyboeren) zijn daarentegen in overvloed aanwezig, en misschien ligt een deel van de oplossing juist bij hen.
Voedselproductie: Oplossingen en innovaties
Gezien de uitdagingen waar de regio mee te maken heeft, beginnen we beter te begrijpen waarom de impuls voor landbouwontwikkeling tot nu toe beperkt is gebleven. Ondanks de inzet van veel lokale en regionale partijen is de lokale voedselproductie marginaal en wordt het merendeel van het voedsel geïmporteerd. Maar let op de volgende signalen die erop wijzen dat een mogelijke versnelling van de sector nabij is, op verschillende niveaus:
- Ten eerste zien we lokaal steeds meer aandacht voor de diversificatie van voedsel en de zoektocht naar een veerkrachtig voedselsysteem. Overheden doen hun best om beleidsplannen aan te passen en boeren de ondersteuning te bieden die ze nodig hebben. Een goed voorbeeld is het nieuwe ‘Agri Innovation Park Aruba’, dat 36.000 m² aan kassen zal omvatten om de lokale productie te stimuleren.
- Ten tweede zit regionale samenwerking flink in de lift, zoals te zien is bij de koepelorganisatie DCALFA (Dutch Caribbean Agriculture, Livestock, Fisheries Association), actief op de zes eilanden van het Nederlands Caribisch gebied (Bonaire, Curaçao, Aruba, Statia, Saba en Sint Maarten). Dit platform wordt geleid door de lokale vertegenwoordigers van de landbouwdepartementen op de eilanden en heeft als doel de samenwerking tussen de zustereilanden te verbeteren. Hun slogan: We don’t compete, we cooperate. Samen streven zij naar één gedeelde focus en onderzoeksagenda – iets waar wij specifiek enthousiast over zijn. En gezien het feit dat de organisatie lokaal wordt geleid (Nathalie Maduro van Aruba is de president) en wordt ondersteund door RVO, geloven wij dat dit platform een belangrijke rol kan gaan spelen in de samenwerking tussen de eilanden. Naast DCALFA lijken ook andere initiatieven de regio bestaande uit meerdere Small Island States (SIS) te verbinden.
- Ten derde zien we dat transregionale samenwerking ook snel toeneemt. De meeste boeren met wie ik sprak hebben banden met landen als Mexico, de VS, de Dominicaanse Republiek en Venezuela. Maar ook de connectie met Nederland is in de hele sector voelbaar. De proactieve aanwezigheid van de VNO (Vertegenwoordiging van Nederland in Aruba) werkt als verbindende schakel voor de landbouw, met als doel kennisuitwisseling tussen Nederland en Aruba te stimuleren – en (cruciaal!) vice versa.
Tot slot is het belangrijk om te vermelden dat het budget dat waarschijnlijk beschikbaar komt om de landbouw te versterken vanuit de Nederlandse overheid, de voedselzekerheid in de regio ongetwijfeld zal verbeteren. Ongeveer 24 miljoen euro wordt geïnvesteerd via de oprichting van een revolverend fonds voor de zes Caribische eilanden binnen het Koninkrijk. Een deel van dit budget is ook bedoeld ter ondersteuning van het lokale beleidsproces. Hoewel dit nog in ontwikkeling is (staatssecretaris Zsolt Szabo heeft hierover onlangs een brief aan de Tweede Kamer gestuurd, zie hier), hopen we dat dit budget inderdaad zal helpen om de voedselzekerheid in de regio te versnellen.

De brug slaan: PHITO
PHITO (www.phito.eu) is een project mede-gefinancierd door de Europese Commissie, dat zich richt op het ondersteunen van kleine en middelgrote boeren. Het doel? Nieuwe boeren aantrekken én hen helpen om duurzame landbouw toe te passen. Of, zoals op Aruba: hen überhaupt aanzetten tot landbouw.
Waarom een Europees project in het Caribisch gebied?
Goede vraag. Twee redenen:
Ten eerste wil PHITO zoveel mogelijk boeren bereiken. We willen dat het platform inclusief is. Niet alleen voor grootschalige boeren in Hongarije. Niet alleen voor kleinschalige boeren in Portugal. PHITO is er voor iedereen, en moet ook relevant zijn voor de Caribische regio. Om ervoor te zorgen dat we de app goed ontwikkelen voor het Caribisch gebied, betrekken we Caribische boeren actief bij de ontwikkeling van PHITO.
Ten tweede is het idee achter PHITO ontstaan in het Caribisch gebied. De noodzaak om de landbouwgemeenschap beter te organiseren, het potentieel voor voedselproductie en de marktkansen in de regio brachten ons op het idee van een boeren-app – een manier om boeren met elkaar te verbinden (voor inspiratie en samenwerking) én met de markt. In onze aantekeningen noemden we het in 2019 nog ‘FARM APP’. En hier zijn we dan, in 2025, en maken we het echt waar.
Inspiratie en data
Tijdens onze gesprekken met vele boeren op de eilanden hebben we besproken wat PHITO volgens hen zou moeten zijn.
Voor de meesten is er een duidelijke behoefte aan inspiratie en praktische informatie om nieuwe dingen te leren, innovaties tegen te komen en gelijkgestemden te ontmoeten. Ook werd het gebrek aan data in de landbouwsector sterk benadrukt – geo-informatie over klimaat en bodem, import- en exportcijfers, en beschikbare producten op de markt zijn voorbeelden van data die zeer waardevol kunnen zijn voor de landbouwgemeenschap.

Boerennetwerk
Een andere belangrijke kans waar PHITO op inspeelt, is het ontwikkelen van een boerennetwerk, waarin de landbouwgemeenschap met elkaar in contact kan komen en kan samenwerken. Dit netwerk omvat iedereen die betrokken is bij voedselproductie: van toeleveranciers tot dienstverleners, en van boerenorganisaties tot lokale consumenten en toeristen.
Maurice Adriaense, eerste contactpersoon van PHITO op Bonaire, vertelde over PHITO op de lokale televisie, en de overheid plaatste hier informatie over het project op hun website.

Bezoek de website of lees onze vorige blog over wat we in het eerste jaar van het project hebben gedaan.
Wil je deel uitmaken van de community – als volger of als early bird tester van de app? Meld je aan voor onze updates!
Binnenkort verschijnt het vervolg op deze blog: Voedselzekerheid in het Caribisch gebied – Deel 2: Toekomstpaden. Volg ons op LinkedIn om op de hoogte te blijven!
(last update: June 2025)



